Genç bakım verenler için bir mola

Gisa Wesche: Çalışmalarımızda “Young Carer” terimini “genç bakıcılar” olarak çevirmeyi tercih ediyoruz, çünkü bu tanım duygusal boyutu da kapsıyor. Çünkü hasta bir ebeveyni veya kardeşi olan birçok çocuk ve genç, aile hayatının günlük rutininde sıklıkla birçok görevi üstleniyor: Alışveriş yapıyorlar, buzdolabının dolu olmasını sağlıyorlar, kardeşlerini okula götürüyorlar ya da aile üyelerini doktor randevularına eşlik ediyorlar; bazen de tercümanlık yapıyorlar. 

Ancak deneyimlerimize göre tüm “Young Carer”’leri ilgilendiren bir nokta, içlerinde pek çok kişisel endişe taşıdıklarıdır; örneğin: “Gelecek ne getirecek?”, “Bu hastalık hayati tehlike arz ediyor mu?” veya “Annem neden artık yaşam sevinci kaybetmiş?”. Aile durumuna bağlı olarak bunlar, büyük sorumluluklar ve çoğu zaman da ağır bir yük anlamına gelen büyük zorluklardır.

Bunun nedenlerinden biri, genellikle ne çocukların ve gençlerin ne de ebeveynlerinin bir “genç bakıcı”nın ne olduğunu tam olarak kavrayamamaları – hatta bu tür bir aile dinamiklerinin varlığından haberdar olmamalarıdır. Bir çocuk, aile durumunu başlangıçta doğal olarak “normal” olarak algılar; bu nedenle bu durumu değerlendirmek ya da sorgulamak neredeyse imkansızdır. Ebeveynler de genellikle benzer bir durumdadır: Kendilerini bu olağanüstü durumda bulurlar, ancak bu durum adım adım normallik haline gelir. Ayrıca, ailelerin sosyal açıdan da bir ölçüde izole olmaları bu durumu sıklıkla daha da şiddetlendirir. Bu nedenle, kendi durumlarını daha iyi değerlendirmelerine yardımcı olabilecek diğer yaşam gerçeklikleriyle karşılaştırma imkânı kalmaz. 

Yaşlı “Young Carers” ile yaptığımız çalışmalarda, bu rolle bilinçli bir şekilde özdeşleşmenin ancak genç yetişkinlik döneminde geriye dönük olarak gerçekleştiğini sıklıkla gözlemliyoruz. O zaman birçok şey yeniden anlaşılır ve işlenmeleri gerekir. Bu nedenle, toplumda daha iyi bir farkındalık yaratılması ve bu konunun daha görünür hale getirilmesi önemlidir; böylece daha fazla etkilenen aile daha erken destek alabilir.

Çoğu durumda, sorun yaşayan çocuklar ve gençler bize yönlendirilir – özellikle okul sosyal hizmetleri aracılığıyla. Ancak artık geniş bir ağa sahibiz ve örneğin çocuk ve genç psikiyatrisi, Gençlik Dairesi, çeşitli danışma merkezleri ve doktorlarla da yakın işbirliği içindeyiz. 

Ailelerin doğrudan bize başvurması daha nadir olmakla birlikte, bu da mümkündür. Örneğin, kardeşlerinden biri hastalanan bir aile vakası vardı. Ebeveynler, kendi inisiyatifleriyle kliniğe başvurarak sağlıklı kardeş için destek imkânları olup olmadığını sormuşlar ve klinik tarafından hizmetlerimizden haberdar edilmişlerdi.

Genç Bakıcılar için temel hizmetimiz, çocuklar ve gençlere yönelik iki haftada bir düzenlenen grup etkinliklerini kapsamaktadır. Ayrıca bir tatil programı da sunuyoruz. Buna paralel olarak, ailelere danışmanlık desteği veriyoruz. Danışmanlık hizmetlerimiz, 18 yaş ve üstü gençlere ve genç yetişkinlere de yöneliktir. Ancak bu durumda amaç genellikle, “Genç Bakıcı” rolünü benimseme sürecinde destek olmak, uygun bir terapi merkezine yönlendirmek ya da bağımsızlığa geçiş sürecinde yardımcı olmaktır.

Genç Bakıcılar Grubu’ndaki buluşmalar, sabit bir grupla 2 haftada bir 2 saat süreyle gerçekleştirilmektedir. Şu anda 8 ile 12 yaşları arasındaki 10 çocuk grubumuza katılmaktadır. Bunun ardındaki temel amaç, çocukları izolasyondan kurtarmak ve onlara neşe ve rahatlama bulabilecekleri bir ortam sunmaktır. Bu buluşma, çocuklara benzer durumdaki diğer çocuklarla yeni ilişkiler kurma fırsatı sunar.

Grubun önemli bir kuralı şudur: Hiç kimse hastalığı veya ailevi durumuyla ilgili bir şey anlatmak zorunda değildir. Kendi isteğinizle bu konuyu konuşmak isterseniz, bunu memnuniyetle yapabilirsiniz; böylece grup içindeki paylaşımı teşvik edebilir ve bundan kendiniz de faydalanabilirsiniz. Buradaki herkesin, kendileriyle aynı şekilde evlerinde bir şekilde benzer bir durum yaşadığını bilmek, çocuklar için büyük bir rahatlama kaynağıdır. 

Başlangıç olarak her zaman küçük bir sohbet turu için bir konu getiririz: Örneğin arkadaşlıklar, çocuk hakları, hayaller, kendi gelecekleri veya stresle başa çıkma gibi konuları konuşuruz. Ardından bir “eğlence etkinliği” düzenleriz. Fırıncılık yaparız, el işi yaparız, oyunlar oynarız; bunlar her zaman çocukların bir önceki buluşmada ne istediklerine bağlıdır. Buluşma, her çocuğun o anda nasıl hissettiğini paylaşabileceği bir kapanış turuyla sona erer ve grup oturumunun konusuyla bir bağlantı kurulur.

Genellikle güven inşa etmek biraz zaman alır. Ancak, örneğin özellikle yoğun stres altındaki ya da içine kapanık çocukların bile, bizi ve birbirlerini ne kadar iyi tanırlarsa o kadar çok açıldıklarını açıkça gözlemleyebiliyoruz.

Tatil dönemlerinde her hafta tam gün süren etkinlikler düzenliyoruz; örneğin eğlence parklarına ve hayvanat bahçelerine geziler, birlikte mini golf oynamak, seramik boyama ve benzeri etkinlikler. Bazı çocuklar bu tatil etkinlikleri sayesinde aslında ilk kez şehir dışına çıkıyor ve bunu bir tatil gibi hissediyorlar. Bu da, özellikle tatillerin hasta bir aile üyesi olan aileler için son derece kritik bir dönem olduğunu gösteriyor. Zaten çoğu zaman büyük bir yük altındalar ve bir de okul dönemi boyunca sağlanan bakım desteği ortadan kalkıyor. Ayrıca ebeveynlerin çoğunda, çocukları için özel boş zaman etkinlikleri planlayacak ek imkânlar da bulunmuyor.

Başarıyı oluşturan pek çok küçük ayrıntı vardır. Birçok çocuk, açık tam gün okulundan direkt olarak grup buluşmamıza geliyor ve bu durumda onlar için gün gerçekten de çok, çok yoğun geçiyor. Bu nedenle, başlangıç turumuzda “Şu anda nasıl hissediyorsun?” sorusuna “Bugün mutluyum çünkü burada olabiliyorum ve bütün gün bunu dört gözle bekledim.” cevabını aldığımızda, bu bizi daha da mutlu ediyor. Örneğin Paskalya tatilinde hep birlikte bir eğlence parkına gitmiştik; orada bir çocuk şöyle dedi: “Bu, hayatımın en güzel günüydü.” Ancak çoğu çocuk pek fazla bir şey söylemez, sadece oradadırlar ve çok memnun görünüyorlar.

Ebeveynlerden de olumlu geri bildirimler alıyoruz. Son tatil etkinliğinde bir anne, o günü ne kadar dört gözle beklediğini şöyle ifade etti: “Çocuklarım mutlu olacak ve ben de bir günlüğüne tamamen kendime zaman ayırıp huzur bulabileceğim.” Hasta bir kardeşleri olan ebeveynler, diğer çocuklarının bizde kendine ait bir alan bulduğu, burada olduğu gibi kabul edildiği ve o anda neye ihtiyacı olduğunu hissedebildiği için rahatlamışlar. Başka bir örnekte ise, programa katılım ve buna eşlik eden danışmanlık hizmetinden bu yana ebeveyn-çocuk ilişkisinin yeniden güçlendiğine dair geri bildirim almak bizim için inanılmaz derecede güzeldi.

Çok pratik düşünmek çok önemlidir:

• Çocukların kendilerini iyi hissetmeleri için neye ihtiyaçları var?
• Günlük hayattaki engeller neler olabilir? Bunları nasıl aşabiliriz?
• Ailelerin katılımını mümkün olduğunca kolaylaştırmak için ne yapabiliriz? 

Örneğin sık sık telefonla arar, randevuları hatırlatır ve çocuğun grup buluşmasına gelip gelmeyeceğini sorarız.

Çocuklar bize geldiklerinde önce küçük bir ikram sunulur. Çoğu zaman tam gün okuldan direkt geliyorlar ve burada sevgiyle bakıldıklarını hissetmeleri gerekiyor.

Ayrıca, yarım yıldır bir ulaşım hizmeti de kurduk; çünkü birçok çocuğun, ailevi durumları nedeniyle onları oraya götürüp getirecek kimse olmadığı için grup buluşmalarına düzenli olarak katılamadığını fark ettik. Çoğu ailenin günlük programı son derece yoğun; randevular ve yükümlülükler arasında sürekli bir dengeleme çabası içindeler.

Bu arada, tüm hizmetlerimiz çocuklar ve aileler için ücretsizdir – ulaşım hizmeti de dahil.

Okulları, çocukların ve gençlerin yaşadığı zorlukları tespit etmenin kilit mekanları olarak gördüğümüzden, bizim için ilk önemli adım, okul sosyal hizmet ekip toplantılarında hizmetlerimizi tanıtmak oldu. Bu yolla şimdiden birçok uzmana ulaşıyoruz ve bazı okullarla yakın bir iletişim ağı kurduk.

Şu anda ayrıca iki ortaokulda düzenli atölye çalışmaları düzenliyoruz. Orada tam bir ders saati düzenliyor ve öğrencilerle ve öğretmenlerle doğrudan iletişim kuruyoruz. Pratik alıştırmalarda çocuklar, aynı anda birçok görevle uğraşmak zorunda kalmanın nasıl bir his olduğunu deneyimliyorlar. Böylece, ailelerinde hasta bir kişi olan arkadaşlarının durumunu nasıl hissedebileceklerini daha iyi anlıyorlar. Etkilenen çocuklar ve gençler için bu bilgilendirme, rol üzerine düşünmeye başlamak ve hizmetlerimize erişmek için bir ilk adım olabilir. 

Bu bilgilendirme çalışmasının ne kadar önemli olduğu, uygulamamızdan bir örnekle ortaya çıkıyor. Örneğin bir öğretmen, bilgilendirme saatimize katıldıktan sonra, sınıfında bu konuyla ilgili üç çocuğun hemen aklına geldiğini bize anlattı. Bu tür “ah, demek öyle” anları, bilgiye olan ihtiyacın ne kadar büyük olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

Amacımız, sınıfta bu durumdan etkilenen çocukların kendilerini bu hikayede tanımaları ve destek almaya cesaret bulmalarıdır.

Evet, bu gerçekten de zorlu bir durum ve genelleştirilmiş bir yanıt verilemez. Önemli bir ilk adım, çocuğun mevcut durumunu büyük olasılıkla normal olarak algıladığının farkına varmaktır. Çoğu zaman bu durum üzerinde derinlemesine bir düşünme süreci henüz gerçekleşmemiştir. Konuyu gündeme getirip getirmemek ve nasıl ele alınacağı, büyük ölçüde çocuğun yaşına bağlıdır. Çocuklar ne kadar küçükse, ebeveynlerle konuşmak o kadar tavsiye edilir. Ergenlerde ise doğrudan konuşmaya geçilebilir, ancak bu, ebeveynlerle de iletişime geçilmesini engellemez.

Örneğin, “Şunu ve bunu gözlemledim ve bunun için destek olduğunu biliyorum.” gibi nazik giriş cümleleri yardımcı olabilir. Ya da “Sana neyin yardımcı olabileceğini birlikte inceleyebiliriz.” Burada önemli olan, yargılamadan uzak durmak ve suçlama ya da ithamlarda bulunmamaktır.

Bu nedenle, tam da bu konuda kararsızlık duyuyorsanız, kendinize danışmanlık almanızı öneririz: İster bize, ister diğer danışma merkezlerine başvurabilirsiniz. Böylece, konuyu nasıl hassas bir şekilde ele alabileceğimizi birlikte düşünebiliriz.

En büyük dileğimiz, finansmanın güvence altına alınmasıdır. Zira mali destek, çocuklara ve gençlere uzun vadede bir gelecek umudu sunabilmek için hayati önem taşımaktadır. Şu anda, Bielefeld'deki Aktion Mensch ve Diamant-Software Vakfı'ndan destek aldığımız için şanslıyız.

Yapısal olarak acil bir istek, yetişkinler için olduğu gibi, reşit olmayan aile üyeleri için de destek alma konusunda yasal bir hak tanınmasıdır. 

Ve genel olarak, önümüzdeki yıllarda “genç bakıcılar” konusundaki farkındalığın nasıl arttığını gözlemleyebilmeyi diliyorum: Daha fazla ailenin doğrudan bize başvurmasını ve bu önemli konu hakkında daha fazla okulu, uzmanı ve doktoru bilinçlendirebilmeyi umuyorum.