Beyindeki şantiye

Çocuğum nereye kayboldu acaba? Tatlı kızım huysuz bir kız haline geldi, sevgili oğlum ise arkadaşlarıyla çılgın partiler veriyor. Ergenlik döneminde yaşanan bu büyük kişilik değişikliklerinin sebebi, beyinde meydana gelen muazzam bir dönüşümdür. Burada, “beyindeki şantiye”nin ergenlerin düşünceleri, duygusal dünyaları ve duyusal algıları üzerinde nasıl bir etki yarattığını ve ergenlik döneminde çocuğunuza nasıl destek olabileceğinizi okuyabilirsiniz.

Bebeklik ve çocukluk döneminde beyin çok hızlı bir şekilde gelişir. Çevresel etkenlere bağlı olarak, beyin yarım küreleri arasında ve sinir hücreleri arasında bağlantılar oluşur. Ve bu süreç burada bitmez. Yaklaşık on bir yaşından itibaren optimizasyon süreci başlar: Beyindeki sinir sistemi bu aşamada köklü bir yeniden yapılanma geçirir. Bu süreçte beyin, işleyişini verimli bir şekilde düzenler: Sinir hücreleri arasındaki kullanılmayan bağlantıları keser ve sık kullanılan bağlantıları güçlendirir. Bu yeniden yapılanma süreci kafada büyük bir kargaşaya neden olur – ve kendi çocuğunuzu neredeyse tanıyamayacak hale gelmenize yol açabilir. Yeniden yapılanma süreci kaotik görünse de önemli bir işlevi vardır: Olgunlaşma sürecinde beyindeki sinir hücreleri arasında bağlantılar, yani nöronal ağlar oluşur. Bunlar, çocuğunuzun yaşadığı deneyimler ve öğrendiklerine bağlı olarak gelişir.

Düzenleme ve yapılandırma işlevlerini üstlenen ön beyin, bu yeniden yapılanma sürecinden en uzun süre etkilenir. Bu süre zarfında, tabiri caizse işlevsiz kalır. Bu nedenle ergenlik döneminde bu beyin bölgesi, sosyal davranışları yeterince kontrol edemez. Sonuçlar: Gençlerin “bulutlarda uçmaktan” “ölümcül bir keder”e kadar değişen ruh halleri, kendi dürtüleri üzerinde kontrol eksikliği ve bazen hatta öfke nöbetleri. Kontrol mekanizması devre dışı kalırken, beyindeki ödül sistemi sürekli olarak mutluluk hormonu dopamin talep eder. Bu da, ergenlerin ödül ve onay konusunda muazzam bir ihtiyacı olduğu anlamına gelir. Onlar için en önemlisi, akranları tarafından onaylanmaktır. Ayrıca risk alma eğilimi de artar – özellikle erkeklerde. Cesaret testleri veya uyuşturucu kullanımı gibi tehlikeli davranışlardan koruyan doğal “zihinsel fren” henüz işlev görmemektedir.

Birçok genç, sadece davranışlarını kontrol etmekte ve duygularını yönetmekte zorlanmakla kalmaz; aynı zamanda çalışmalarını da çoğu zaman eskisi kadar iyi organize edemez. Bazen eylemlerini hedef odaklı bir şekilde planlayamazlar: Ödevlerini unuturlar ya da bir sonraki sınıf sınavına gerektiği gibi hazırlanmazlar. Bu nedenle, beyindeki yeniden yapılanma süreci sırasında okul başarıları da geçici olarak dibe vurabilir.

Beynin olgunlaşması ancak 20 yaş civarında tamamlanır

Öncelikle, çocuğunuzun kafasındaki bu “inşaat alanı”nın onun için ne anlama geldiğini anlamaya çalışmalısınız. Bu, bazen katlanılması zor olan davranışlarına karşı anlayış göstermenize yardımcı olur. Bir gün zihnindeki bu kargaşa sona erecek ve sabrınızın karşılığını aldığınızı göreceksiniz: Sürecin sonunda karşınızda genç ve olgun bir insan duruyor olacak.

Çocuğunuzu ergenlik döneminde en iyi şekilde desteklemek için:

• Düzenli bir günlük rutin ve desteğinizle çocuğunuza bir yapı ve yönlendirme sağlayın.
• Mümkün olduğunca düzenli ve yeterli uykuya özen gösterin. Bu yorucu dönemde uyku özellikle önemlidir!
• Çerçeveyi çok dar tutmayın: Ergen çocuğunuza sınırlarını keşfetme ve zorlukların üstesinden gelme fırsatı verin.
• Çocuğunuza, ne olursa olsun onun yanında olduğunuzu ve ona güvendiğinizi gösterin. 
• Ancak, çocuğunuzun kendi eylemlerinden sorumlu olduğunu ve sonuçlarına katlanmak zorunda olduğunu da açıkça belirtin (örneğin, çılgın bir partiden sonra ortalığı kendisi toplaması gibi).
• Çocuğunuza endişelerinizi paylaşın – örneğin uyuşturucu veya cesaret oyunları konusunda. Böylece, kızınızın veya oğlunuzun durumunun sizin için önemli olduğunu göstermiş olursunuz.