Plac budowy w mózgu

Gdzież się podziało moje dziecko? Z uroczej córki stała się kapryśna zrzędka, a kochany syn urządza z przyjaciółmi szalone imprezy. Za te ogromne zmiany osobowości w okresie dojrzewania odpowiada potężna przebudowa mózgu. Tutaj dowiedzą się Państwo, jak „budowa w głowie” wpływa na myśli, świat emocji i percepcję zmysłową nastolatków oraz w jaki sposób mogą Państwo wspierać swoje dziecko w okresie dojrzewania.

W okresie niemowlęcym i dziecięcym mózg rozwija się w błyskawicznym tempie. W zależności od czynników środowiskowych powstają połączenia między półkulami mózgowymi oraz między komórkami nerwowymi. Jednak to jeszcze nie koniec. Od około jedenastego roku życia rozpoczyna się proces optymalizacji: układ nerwowy w mózgu ulega wówczas gruntownej przebudowie. W tym procesie mózg efektywnie dostosowuje swoje funkcjonowanie: usuwa nieużywane połączenia komórek nerwowych i stabilizuje te, które są często wykorzystywane. Te zmiany powodują ogromny chaos w głowie – i mogą sprawić, że ledwo rozpoznają Państwo własne dziecko. Chociaż proces tych przemian może wydawać się chaotyczny, pełni on jednak ważną funkcję: w trakcie dojrzewania w mózgu tworzą się połączenia między komórkami nerwowymi, czyli sieci neuronowe. Powstają one w oparciu o doświadczenia Państwa dziecka oraz o to, czego się uczy.

Kora czołowa, odpowiedzialna za porządkowanie i nadawanie struktury, najdłużej odczuwa skutki tych przemian. W tym okresie jest ona niejako wyłączona z działania. Dlatego w okresie dojrzewania obszar ten nie jest w stanie w wystarczającym stopniu kontrolować zachowań społecznych. Konsekwencje: wahania nastroju nastolatków od „szczytowej euforii” po „głęboki smutek”, brak kontroli nad własnymi impulsami, a czasem nawet napady gniewu. Podczas gdy mechanizm kontrolny zawodzi, układ nagrody w mózgu nieustannie domaga się dopaminy – hormonu szczęścia. Oznacza to, że młodzież odczuwa ogromną potrzebę nagrody i uznania. Najważniejsze jest dla nich uznanie ze strony rówieśników. Wzrasta również skłonność do podejmowania ryzyka – zwłaszcza wśród chłopców. Naturalny „hamulec w głowie”, który chroni przed niebezpiecznymi działaniami, takimi jak próby odwagi czy zażywanie narkotyków, nie funkcjonuje jeszcze prawidłowo.

Wielu nastolatkom nie tylko trudno jest kontrolować swoje zachowanie i panować nad emocjami, ale często nie potrafią oni również tak dobrze organizować swojej pracy. Czasami nie udaje im się celowo planować swoich działań: zapominają o zadaniach domowych lub nie przygotowują się odpowiednio do kolejnego sprawdzianu. W związku z tym w trakcie procesów przebudowy mózgu wyniki w nauce mogą tymczasowo ulec znacznemu pogorszeniu.

Dopiero około 20. roku życia proces dojrzewania mózgu zostaje zakończony

Przede wszystkim powinni Państwo uświadomić sobie, co oznacza dla Państwa dziecka ten „budowy w głowie”. Pomoże to Państwu wykazać zrozumienie dla zachowań, które czasami mogą być trudne do zniesienia. W pewnym momencie chaos w głowie minie i przekonają się Państwo, że Państwa cierpliwość się opłaciła: na końcu tego procesu staną przed Państwem młodzi i dojrzali ludzie.

Jak dobrze wspierać dziecko w okresie dojrzewania:

• Zapewnij dziecku strukturę i orientację poprzez uporządkowaną codzienność oraz swoje wsparcie.
• Zadbajcie w miarę możliwości o regularny i wystarczający sen. Jest to szczególnie ważne w tym wymagającym okresie!
• Nie wyznaczajcie zbyt wąskich ram: dajcie nastolatkowi możliwość odkrywania własnych granic i pokonywania wyzwań.
• Pokażcie dziecku, że zawsze będzie mogło na Państwa liczyć, niezależnie od okoliczności, i że mu Państwo ufają. 
• Jednocześnie należy jednak jasno dać do zrozumienia, że Państwa dziecko jest odpowiedzialne za swoje działania i musi ponieść ich konsekwencje (na przykład po szalonej imprezie samodzielnie posprzątać).
• Proszę podzielić się z dzieckiem swoimi obawami – na przykład dotyczącymi narkotyków lub wyzwań na odwagę. W ten sposób pokażą Państwo, że nie jest Państwu obojętne, jak czuje się Państwa córka lub syn.